Sociale taalvariatie: jongerentaal en sms-taal
(een interview met Liesbet Jacobs)
Liesbet Jacobs is ex-docent Nederlands aan de Arteveldehogeschool. Nu geeft ze les aan de derde graad van het Don Boscollege in Zwijnaarde. Als leerkracht en moeder van twee tienerdochters komt ze voortdurend in contact met jongeren en sms-taal. Hoe ervaart zij het gebruik van jongerentaal? Waarom willen jongeren hun eigen taaltje hebben? Dit is een voorproefje van de vragen waar Liesbet ons een antwoord op geeft in het volgende interview.
Merkt u dat jongeren in de klas vaak jongerentaal gebruiken of doen ze op school een inspanning om algemeen Nederlands te praten?
Liesbet Jacobs: “Jongeren kunnen goed switchen tussen jongerentaal en het AN wanneer het moet. Onder elkaar spreken ze zeker jongerentaal. Als ze iets voor de klas moeten brengen bij een presentatie bijvoorbeeld, kunnen ze wel AN spreken. Vooral de laatstejaars spreken AN wanneer het nodig is. Ze worden gedurende zes jaar getraind en kunnen dus gemakkelijk switchen.”
Is er een verschil in het taalgebruik van leerlingen onderling en van leerlingen naar de leerkracht?
Liesbet Jacobs: “Ze letten niet op hun taalgebruik als ze gewoon antwoorden in de klas, wel bij een spreekbeurt.”
Waarom wordt jongerentaal gebruikt?
Liesbet Jacobs: “Jongeren zoeken iets om zich als groep te profileren. Taal is daar één van de middelen voor. Het groepsgevoel is belangrijk voor hen. Als het nodig is, kunnen ze dit taalgebruik ontstijgen naarmate ze opgroeien.”
Was jongerentaal vroeger ook al aanwezig of is dit een verschijnsel van de laatste decennia?
Liesbet Jacobs: “Ik denk dat jongerentaal vroeger op een andere manier aanwezig was. Toen werd er meer dialect gebruikt. Het algemeen Nederlands was nog niet zo’n normtaal als nu. Het taallandschap was anders. Wanneer de eerste onderzoeken hierover zijn uitgevoerd weet ik niet. Daarom is het niet gemakkelijk om hierover een uitspraak over te doen.”
Denkt u dat dialect hierop een invloed heeft?
Liesbet Jacobs: “Dialect heeft meer te maken met regio en informeel taalgebruik, niet met leeftijd. Nu wordt dialect vooral geassocieerd met oudere mensen. Misschien neemt jongerentaal de plaats van het dialect in bij jongere mensen.”
Denkt u dat het gebruik van Facebook,… een negatieve invloed heeft op het taalgebruik van jongeren?
Liesbet Jacobs: “Er worden daar heel veel onderzoeken rond gedaan en niet iedereen heeft dezelfde mening hierover. Ik vind dat de meeste jongeren het onderscheid goed kunnen maken. Ze kunnen goed van code switchen indien nodig.
Ik heb familie in Engeland en ik merk dat de Britten slechter Engels schrijven dan wij. Het feit dat zij daar ook chatten,.. in het Engels en wij niet heeft daar zeker mee te maken.”
Waar halen jongeren inspiratie voor hun jongerentaal?
Liesbet Jacobs: “Geen idee. Zeker uit het Engels en uit de taal die wordt gebruikt in sitcoms en jongerenseries. Ik vind dit moeilijk te zeggen. Misschien hebben ze ook wel het dialect als inspiratiebron. Dit is maar wat ik denk. Hierover weet ik niet zoveel.”
Welke functies heeft jongerentaal?
Liesbet Jacobs: “Om zich als groep te profileren. Om een gevoel te krijgen van ‘wij zijn onder elkaar bezig’.”
Welke woorden worden tegenwoordig vaak gebruikt?
Liesbet Jacobs: “Ik heb daar niet veel zicht op. Ik geeft Nederlands, dus tegen mij wordt er niet veel jongerentaal gesproken.
Er wordt vaak geswitcht in de woorden. Een woord kan maar ongeveer twee jaar hip zijn. Neem bijvoorbeeld “muilen”. Ik vind dat een vuil woord, maar toen ik dit besprak met leerlingen in de klas merkte ik dat zij hier niet negatief tegenover stonden. “Chillen” wordt ook veel gebruikt. Als je zelf woorden uit hun jongerentaal gebruikt vinden ze dat grappig. Als ik bijvoorbeeld in de klas zeg: “Voor degenen die hun spreekbeurt al gedaan hebben is het hier wel chill hé deze middag”, zorgt dit voor reactie. Ze hebben dit graag omdat ze weten dat je dit bewust doet.”
Zijn er woorden die u zelf overneemt van de jongeren?
Liesbet Jacobs: “Ik neem geen woorden spontaan over, maar als het één is dat ik spontaan kan gebruiken in de communicatie met de klas durf ik die wel te onthouden.”
Heeft SMS-taal een invloed op de schrijfvaardigheid van jongeren?
Liesbet Jacobs: “Nee niet in mijn doelgroep. De jongeren waar ik les aan geef zitten in de derde graad ASO. Deze jongeren weten dat SMS-taal niet in de klas hoort. Het heeft geen invloed op hun schrijftaal. Maar daarom schrijven ze nog niet goed hé!”
Vindt u dat SMS-taal zorgt voor de verloedering van het Nederlands?
Liesbet Jacobs: “Nee. Jongeren zijn soms wel minder creatief in hun schrijftaal, maar SMS-taal is hier niet de schuld van.”
Merkt u dat jongeren soms niet meer weten wanneer SMS-taal kan worden gebruikt of wanneer formeel taalgebruik vereist is?
Liesbet Jacobs: “Mijn doelgroep kan goed switchen tussen de codes als het wordt gevraagd. Ze zijn die SMS-taal al wel wat ontgroeid. Mijn dochters van 13 en 16 sms’en soms wel in een onverstaanbaar taaltje. Maar naar mij en oma en op school lukt dat wel. De doornsnee jongere met verstand weet wanneer welk taalgebruik gepast is. De minder taalvaardige leerlingen willen dit wel doen, maar ze kunnen minder switchen omdat ze minder taalgevoelig zijn.”
Komt u soms vreemde woorden of afkortingen tegen op toetsen of examens?
Liesbet Jacobs: “Het woord “men” kom ik wel vaak tegen op toetsen. De leerlingen denken waarschijnlijk dat men “men” kan gebruiken in het AN omdat dit woord wordt gebruikt in de spreektaal en SMS-taal. SMS-taal gaat meer uit van het fonetische. Daarom denken ze dus waarschijnlijk dat dit zo mag worden gebruikt.”
De verwerking van het interview: zeer goed, er zit een duidelijke opbouw in wat het lezen aangenaam maakt.
BeantwoordenVerwijderenKeuze van de geïnterviewde: zeer goed, een leerkracht Nederlands voor dit onderwerp was ideaal want zij staat dicht bij de jongeren door haar beroep en zij komt natuurlijk dagelijks in contact met Nederlands. Je merkt dit aan het feit dat ze weet waarover ze spreekt.
vraagstelling: het zijn zeer goede vragen en interessante. De leerkracht weet op het vlak van taalgebruik in de klas en door haar eigen dochters veel van dit onderwerp, daardoor is de persoon die je geïnterviewd hebt zeer goed gekozen.
BeantwoordenVerwijderenIk vind het een goede keuze om deze persoon te interviewen. De leerkracht komt heel de tijd in aanraking met jongerentaal. Ze ziet de invloeden en de evoluties bij de jongeren. Door haar ervaring als leerkracht Nederlands en als moeder van twee tienerdochters weet ze zeer goed waarover ze spreekt.
BeantwoordenVerwijderenEr worden wel veel gesloten vragen gesteld. De leerkracht kan als het ware een ja of een nee antwoorden. Gelukkig zijn de antwoorden uitgebreider. Dus meer open vragen waren welkom. Anderzijds vind ik de vragen inhoudelijk wel goed. Het onderwerp wordt interessant gemaakt door de boeiende vragen. Het geeft zin om te lezen.
Deze reactie is verwijderd door de auteur.
BeantwoordenVerwijderenKeuze van de geïnterviewde:
BeantwoordenVerwijderenIk vind het een goed idee om een leerkracht Nederlands te interviewen voor dit onderwerp omdat zij duidelijk kan aangeven wanneer jongeren standaardtaal gebruiken en wanneer niet. Het is volgens mij ook interessant dat ze een ex-docent Nederlands aan de Arteveldehogeschool is omdat ze op die manier een vergelijking kan maken tussen de jongerentaal van "meer volwassen" jongeren en de jongerentaal van "puberende" jongeren.
Vraagstelling:
Hoewel de meeste vragen gesloten vragen zijn, wordt er toch telkens uitgebreid geantwoord. Liesbet Jacobs heeft haar antwoorden dus niet beperkt tot 'ja' of 'neen', ze geeft extra uitleg. De vragen zijn erg interessant en zorgen ervoor dat het interview vlot leest.
De keuze van de geïnterviewde
BeantwoordenVerwijderenDe keuze van de geïnterviewde is naar mijn mening zeker geschikt. Als leerkracht en moeder van twee tiener dochters is Liesbet Jacobs goed op de hoogte over jongeren- en sms-taal. Ze komt dagelijks in aanraking met dit onderwerp, zowel op school als thuis. Als ervaren leerkracht en ex-docent heb je hieromtrent heel wat achtergondkennis. Als ze iets niet zeker weet, of er weinig kennis van heeft, maakt ze dit duidelijk. Dit is prima, ze antwoord telkens direct ´to the point`.
De verwerking van het interview
De vraagstelling is goed gekozen en behandelt relevante zaken in verband met jongeren- en sms-taal. Af en toe mis ik enige diepgang doorheen het interview. De antwoorden zijn soms iets te beperkt. De vraag omtrent ´verloedering van het Nederlands` mocht misschien wel iets meer uitgediept worden. Probeer in de toekomst de ja/neen-vragen af te wisselen met meer open vragen, dit zal boeiender zijn. Het is heel goed dat je zowel algemene vragen (theoretische vragen) stelt en ook polst naar de mening van Liesbet Jacobs.
Elien De Bruycker
1 NE VS 1 (groep A) Taalbeschouwing
Keuze van de geïnterviewde:
BeantwoordenVerwijderenDe keuze van Machteld om mevrouw Jacobs te interviewen was zeker en vast geen slecht idee. Door haar beroep komt ze dagelijks in aanraking met jongeren een daarbovenop heeft ze zelf ook nog eens twee tienerdochters. Ze komt dus voortdurend in contact met jongeren- en sms-taal en kan er dus een aardig mondje over meepraten.
Vraagstelling:
De vraagstelling vond ik iets minder goed. ze werkt vooral met gesloten vragen waardoor mevrouw Jacobs bijna altijd kan antwoorden met ja of nee. Hierdoor komt het ook dat de antwoorden niet echt uitgebreid zijn maar eerder kort. Dit kon ze vermijden door open vragen te stellen of ze kon wat meer doorvragen bij een gegeven antwoord.
Keuze van de geïnterviewde:
BeantwoordenVerwijderenHet was een heel slim idee om een leerkracht Nederlands te interviewen. Ze weet uiteraard enorm veel over taal en komt dagelijks in contact met jongeren. Dat ze moeder is van twee tienerdochters is nog een extra pluspunt.
Vraagstelling:
Het zijn zeer interessante vragen. Soms volgen de vragen wel niet zo mooi op mekaar. Je springt een beetje van de hak op de tak. Dit is niet altijd zo hoor. "Was jongerentaal vroeger ook al aanwezig of is dit een verschijnsel van de laatste decennia?Denkt u dat dialect hierop een invloed heeft?" Deze twee vragen zijn wel juist na mekaar geplaatst bijvoorbeeld.
Deze reactie is verwijderd door de auteur.
BeantwoordenVerwijderenVraagstelling:
BeantwoordenVerwijderenDe keuze van de vragen zit zeker goed, maar je mocht iets meer open vragen gebruikt hebben. Desondanks heeft Liesbet Jacobs uitgebreide antwoorden gegeven waardoor je een mooi eindresultaat hebt verkregen.
Keuze van de geïnterviewde:
Je hebt zeker de juiste persoon geïnterviewd. Zij weet als leerkracht Nederlands uiteraard hoe jongeren omgaan met onze taal en kan jongeren er ook op wijzen wanneer ze geen Standaard Nederlands gebruiken.